Het platteland houdt zich maar met moeite staande te midden van al het moderne geraas

De tweede roman van de Duitse Dörte Hansen, Middaguur, begint onheilspellend: het is de eerste zomer zonder ooievaars, in de herfst drijven de stekelbaarsjes met hun witte buik naar boven in de mergelplas en het jaar daarna sterven de oude iepen langs het dorpspad stuk voor stuk af.

Dat kan enkel de inleiding zijn tot een moraliserend klimaatverhaal, ben je als lezer geneigd te denken. Maar in die valkuil trapt Hansen, wier debuut Het oude land drie jaar geleden met gejuich werd onthaald, gelukkig niet.

Net als in haar eerste roman richt ze haar pijlen op het verhaal van een terugkerende dorpeling, die ziet hoe het platteland zich maar met moeite staande houdt te midden van al het geraas van vandaag de dag. Nu geeft ze het woord aan Ingwer Feddersen, die zich weer vestigt in het fictieve Noord-Friese gehucht Brinkebüll, en moet toezien hoe zijn grootmoeder Ella stukje bij beetje haar verstand verliest. Ondertussen blijft zijn grootvader Sönke zich vastklampen aan zijn oude dorpskroeg. Net als de andere bewoners lijken ze permanent te leven in het verleden – niet alleen omdat ze weigeren mee te gaan in de technologische ontwikkelingen waarop de stadswereld drijft, maar ook omdat hun herinneringen aan vroeger net zo helder lijken als wat zich op dit moment voor hun neus afspeelt.

Schitterend

Dat levert een vernuftig weefwerk van terug- en vooruitblikken op, die de lezers van Middaguur voor een uitdaging stellen. Maar wie die uitdaging aangaat, wordt beloond: Hansen schreef een fijnzinnige roman, die een mooie les geeft in het ouderwets lezen van tekenen, zoals ook uit die openingspassage duidelijk wordt. Tot die leeswijze nodigt de schrijver veelvuldig uit: Hansen houdt haar proza stil, als het zwijgzame land waarop haar personages zwoegen. Hier wordt weinig gesproken, en als men spreekt, is dat in een nét begrijpelijk dialect.

Evengoed schittert Hansen in haar metafoorgebruik, waarin ze het Brinkebüllse platteland ultiem tot zijn recht laat komen. Als Ingwer uitlegt dat hij zich nooit helemaal in het dorp thuis heeft gevoeld, vertelt hij dat hij nog steeds wacht tot iemand hem komt uitsorteren, hem ‘op de andere aardappelhoop’ legt. Zijn strenge dorpsleraar Steensen had ‘jarenlang aan hem getrokken, alsof hij een fruitboom was waar je de vruchten met geweld uit moest schudden.’ ‘Er groeide alleen niets bij hem, er viel werkelijk niets te oogsten’, is de pijnlijke conclusie.

En zo leren we niet alleen Ingwer maar ook de andere dorpelingen kennen, die zich laten kenmerken door hard werken en weinig woorden. Gevoelens krijgen hier geen plaats: wie woedend is, klopt een vloerkleed extra gewelddadig uit tijdens de voorjaarsschoonmaak, en zwijgt dan verder. En toch zijn deze mensen hecht met elkaar: op de begrafenis van een kind is iedereen present – hoe snel ze daarna ook weer op de trekker klimmen.

Datingsites

Middaguur lijkt zich bijna in een andere tijd af te spelen, ware het niet dat Hansen haar tekst hier en daar ook nog eens van een geestige maatschappijkritische knipoog voorziet. Over datingsites schrijft ze dat haar hoofdpersonage eens op parship had rondgekeken, ‘maar dat was niet zijn wereld, hij stoorde zich aan het stamboekachtige karakter, alsof je alleen paarde om jezelf te perfectioneren’. En: ‘Op de woonboerderij van Klaus Sievers fokte een stel uit het Ruhrgebied sinds een paar maanden alpaca’s. Niemand wist wat ze ermee wilden.’

Dörte Hansen schreef met Middaguur een waardig vervolg op haar debuut, waarin ze de Brinkebüllse gemeenschap een gelaagde stem geeft, en opnieuw een waardig beeld neerzet van een dorp dat weerstand biedt aan de vaart van alledag.

Een versie van

dit artikel

verscheen ook in


NRC Handelsblad
van 2 augustus 2019

Een versie van

dit artikel

verscheen ook in


nrc.next
van 2 augustus 2019

 

Read More